KAPELA Z RUDY ZAJĄCZKOWSKIEJ
I TAK MUSI BYĆ
Wydawca: In Crudo

  Zygmunt Jakubowski [1933-2014] urodził się roku w Rudzie Zajączkowskiej (powiat Łopuszno, woj. świętokrzyskie), tam też mieszkał przez całe życie. Część nagrań na tej płycie zrobiłem właśnie tam. niestety co najmniej połowa z nich jest uszkodzona, dlatego na płycie jest tylko pięć, a pozostałe z radomskiego Taboru na żywo.

Jego ojciec Filip pochodził z Rudy, matka – z pobliskiej wsi Fanisławiczki. Ojciec był znanym w okolicy muzykantem, grał na skrzypcach po weselach i zabawach. W jego repertuarze były m.in. mazury, oberki, fokstroty, polki. Podstawowy, najprostszy skład jego ówczesnej kapeli to skrzypce i bębenek obręczowy; w większym składzie ojciec grywał także z towarzyszeniem klarnetu (Antoni Fela z Wrzosówki) i dużego bębna (Jan Piotrowski z Gnieździsk). Z czasem do kapeli ojca dołączyli synowie – Zygmunt (skrzypce sekund) oraz Edward (bęben).

Gry na skrzypcach Zygmunt Jakubowski uczył się od ojca od 10 roku życia. Wraz z nim już w dzieciństwie chodził grywać po weselach. Początkowo sekundował na skrzypcach, później grał już jako prymista, a sekundował ojciec. Jako samodzielny muzykant Jakubowski grywał raczej w małych składach – głównie skrzypce i bęben. Głównie na małych, domowych zabawach, gdzie młodzież uczyła się tańczyć, a także wieczorami po pracach polowych („wypiórkach”, „wykopkach”, „wysieczkach”, „wyżynkach”), rzadko na weselach. Muzykanctwo było dla niego dodatkowym zajęciem – nie utrzymywał się z gry.

Z końcem jego kariery muzykanckiej wiąże się pewne wydarzenie. Wtedy to, jak wspominał, poszedł grać do tańca po „wypiórkach” (darciu pierza). Zabawa trwała bardzo długo, co chwila przychodziły kolejne grupy tancerzy („wieczorówki”) z okolicznych wsi i kazały sobie grać do tańca, nie dając muzykantom odpocząć. Jakubowski wraz z bębnistą, zmęczeni nieustanną grą, uciekli wreszcie przez okno, źli, że tak ich potraktowano. Po powrocie do domu zdenerwowany Jakubowski zniszczył swoje skrzypce i zaniechał grania. Nie grał przez ponad 30 lat – utrzymywał się z pracy na gospodarce, a także murarstwa (posiada dyplom mistrzowski).

W połowie lat 90. na prośbę wydziału kultury gminy Łopuszno z zaczął akompaniować Zespołowi Pieśni i Tańca „Gnieździska”. Grał z zespołem przez kilka lat – z towarzyszeniem trąbki, klarnetu, saksofonu i akordeonu. Jednocześnie występował na przeglądach kapel – początkowo organizując większe składy (m.in. z klarnetem, akordeonem i śpiewającą solistką), ale doradzono mu, że powinien grać w prostym, starodawnym składzie skrzypce/baraban. Początkowo grał z barabanistą Zdzisławem Giemzą. W 2002 roku kapela w tym składzie otrzymała Basztę – nagrodę główną Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków w Kazimierzu. W tym samym roku Jakubowski odszedł z ZPiT „Gnieździska”. Na festiwalu w Kazimierzu występował jeszcze dwukrotnie, za każdym razem otrzymując nagrody. Od 2002 roku występował z bębnistą Ryszardem Chrabąszczem z Bławatkowa.

Zygmunt Jakubowski wielokrotnie zapraszany był na imprezy organizowane przez środowisko osób zainteresowanych niestylizowaną muzyką wiejską. Grał do tańca m.in. na zaproszenie warszawskiego Stowarzyszenia Dom Tańca i Stowarzyszenia To.pole – podczas Taborów Domu Tańca (Chlewiska 2002, Sędek 2013 i 2014), zabaw tanecznych w Warszawie, Krakowie, Lublinie.

Zygmunt Jakubowski był jednym z ostatnich skrzypków starszego pokolenia na Kielecczyźnie. Razem z barabanistą Zdzisławem Giemzą, a potem Ryszardem Chrabąszczem tworzyli bardzo lubiany przez publiczność duet. W repertuarze Jakubowskiego były zarówno melodie przejęte od ojca – stare obery, mazurki, polki, jak i nowsze – marsze, walczyki.

To kieleckie granie - mowa o północnej Małopolsce, na zachód od Kielc - bliskie jest świętokrzyskiemu (np. kapeli z Marzysza), a mocno się różni od radomskiego. Jakubowski grywał ponadto zazwyczaj tylko z bębnistą - stąd dwóch muzykantów musiało wydatkować więcej energii, żeby "obrobić" taniec. Dlatego nie ma tu za bardzo ogrywania melodii, licznych ozdobników - trochę tryli, a przede wszystkim dynamiczne, bardzo energetyczne granie dwudźwiękami, a w tym stosownie większa odpowiedzialność bębnisty i jego styl gry, czasem na granicy parzystości (tak się w każdym razie wydaje), lekko synkopowane i ze specyficznym akcentowaniem, gęste, łomocące bębnienie. Trans i groove. Jakubowski z Giemzą musieli być jak maszyna. I byli.

Remek Mazur-Hanaj